دسترسی آنلاین کودکان به دود و دم!

یکی از مهم ترین مزایای خرید آنلاین، دسترسی به محصولات متنوع تر با قیمت مناسب تر است و باتوجه به اینکه در شهرهای بزرگ به دلیل ازدیاد جمعیت، شهروندان ساعت ها در ترافیک به سر می برند، اغلب ترجیح می دهند کالای مورد نیاز خود را از نزدیک ترین مکان ها و یا به شکل آنلاین تهیه کنند.

به گزارش آزیلاز، با پیشرفت تکنولوژی و پدید آمدن دستگاه ها و ابزارهای ارتباطی نوین، تعداد این فروشگاه ها افزایش یافته و کار به جایی رسیده که از طریق پلتفرم های مجازی می توان به هر نوع محصولی دسترسی پیدا کرد و حتی برخی از دوستداران و مصرف کنندگان سیگار هم ترجیح می دهند برای خرید این محصول به فروشگاه های آنلاین مراجعه کنند. 

گرچه دیوان عدالت اداری برای کاهش دسترسی به سیگار، عرضه آن را در فضای مجازی ممنوع کرده است و گرچه طبق قانون، فروش دخانیات به نوجوانان زیر 18 سال هم ممنوع است؛ اما فروشگاه های اینترنتی با نقض این موارد وعلی رغم مغایرت فروش اینترنتی سیگار به خصوص در میان نوجوانان، با هدف کسب سود بیشتر، به راحتی مواد دخانی را در اختیار این گروه سنی قرار می دهند. 

این سایت ها که با هدف تامین دخانیات فعالیت می کنند، مدعی اند که «بسیاری از دوستداران سیگار نمی دانند از کجا می توان سیگارهای اصل و خارجی که گاها در ایران کمیاب هستند را به صورت آنلاین خریداری کرد. استعمال دخانیات در برخی مناطق مجاز نیست اما غیرقانونی هم نیست. بنابراین دوستداران سیگار می توانند از وقت خود لذت ببرند!» خرید مواد دخانی از این سایت ها به گفته خودشان، کمک می کند تا مصرف کنندگان حداقل 50 درصد از هزینه های سیگار کشیدن خود را کاهش دهند و تنها گزینه برای پس انداز و شکسته نشدن بودجه ماهانه، سفارش آنلاین سیگار است!

حال اینکه مسیولان وزارت بهداشت بارها از فروش آنلاین دخانیات و تبلیغ آن انتقاد کرده و تخلف محرز در این زمینه را گوشزد کرده اند، بااین حال فروشگاه های اینترنتی در سایه بی عملی نهادهای نظارتی، بدون هیچ گونه مشکلی دخانیات را عرضه می کنند. اقدامی که موجب شده دسترسی نوجوانان و جوانان زیر 18 سال به دخانیات آسان تر شود. این فروشگاه ها با عرضه محصولات دخانی مختلف امکان ثبت سفارش آنلاین را برای متقاضی فراهم کرده و افراد می توانند پس از ثبت سفارش مواد دخانی را درب منزل تحویل بگیرند. 

 دسترسی به سیگار با یک کلیک ساده!

حالا مدت هاست که نوجوانان نه در اولین مغازه و نخستین کیوسک مطبوعاتی، بلکه هر لحظه اراده کنند با مراجعه به فروشگاه های آنلاین و با یک کلیک ساده بر آیکون خرید دخانیات، از دود و دم کام می گیرند. آن ها با ارایه مشخصاتی نظیر کد ملی و تاریخ تولد، هویتشان به سادگی احراز می شود. درواقع با دور زدن قانون و وارد کردن کد ملی فرد دیگری که بالای 18 سال است، بسته های سیگار با دستانی نامریی در اختیار آن ها گذاشته می شود. به این ترتیب مواد دخانی راحت تر ازهر زمانی در اختیار مصرف کنندگان قرار می گیرد و با این وصف، افزایش آمار کودکان و نوجوانان سیگاری فقط زیر سر فیلم و سریال ها یا دسیسه تولیدکنندگان دخانیات نیست و باید بخش بزرگی از تقصیر را ناشی از سهولت در خرید این محصولات دانست.  
یک روانشناس بالینی در گفت وگویی با بیان اینکه سیگار کشیدن در فیلم های سینمایی و سریال های نمایش خانگی به قدری برجسته شده که ناخودآگاه توجه مخاطب را به خود جلب می کند، خطاب به والدین نسبت به افزایش تمایل نوجوانان به سیگار کشیدن به واسطه تماشای این فیلم و سریال ها هشدار می دهد. رضا فریدی معتقد است: کودکان و نوجوانان با توجه به دوره سنی شان به شدت تحت تاثیر محیط اطرافشان قرار دارند و تمایل دارند در پوشش و رفتار از دیگران به ویژه شخصیت هایی که از محبوبیت بالایی برخوردارند، الگوبرداری کنند و چون یکی از در دسترس ترین و راحت ترین محصولات برای تقلید کودکان و نوجوانان از شخصیت های محبوب در فیلم ها، سیگار است، به همین دلیل سعی می کنند حداقل در سیگار کشیدن شبیه آن ها باشند و احساس محبوبیت و جذابیت کنند. 
وی با اشاره به پژوهش های انجام شده در این زمینه عنوان می کند: در یکی از پژوهش ها، محققان تعداد دفعات سیگار کشیدن شخصیت ها را در بیش از 500 فیلم محبوب شمردند. آن ها سپس از 6500 کودک 10 تا 14 ساله پرسیدند کدام یک از فیلم ها را دیده اند. دو سال بعد با کودکان مصاحبه مجدد شد. محققان دریافتند بچه های سنین 10 تا 14 سال که بسیار عمل سیگار کشیدن را در فیلم ها مشاهده می کرده اند، بدون توجه به اینکه والدین یا دوستانشان سیگاری هستند یا نه، بیشتر تمایل به سیگار کشیدن پیداکرده اند. بر طبق اولین مطالعه ملی در آمریکا، رابطه مستقیمی بین نمایش سیگارکشیدن در فیلم ها و احتمال شروع سیگار کشیدن در کودکان وجود دارد. سازمان بهداشت جهانی نیز تصریح می کند فیلم هایی که شخصیت های آن سیگار می کشند، باید در رده فیلم های بزرگسالان حساب شوند و محدودیت سنی برایشان قید شود، زیرا شرکت های سازنده سیگار از این فیلم ها برای بازاریابی استفاده می کنند. این موضوع در کنار عرضه آنلاین و تسهیل زمانی و مکانی در دسترسی به دخانیات، بر تعداد کودکان و نوجوانان سیگاری افزوده است.  

 خرید دخانیات «کمتر از 15 دقیقه»

علیرضا شریفی یزدی، جامعه شناس زمانی که می توان به دخانیات دسترسی پیدا کرد را «کمتراز 15 دقیقه» عنوان کرده و به تعبیر او این زمان «کمتر از مدتی است که برای خرید نان صرف می شود.» او در گفت وگو با ایرنا توضیح می دهد: «سهولت زمانی و مکانی برای دسترسی در حالی در کشورمان وجود دارد که برخلاف قانون، به راحتی به افراد زیر18سال سیگار فروخته می شود. در نزدیکی مدارس هم نظارت کافی وجود ندارد و سیگار به آسانی در اختیار دانش آموزان قرار می گیرد، به طوری که این روزها شاهد فروش سیگار توسط برخی از دختران در داخل مدارس هستیم.» 
فروش و عرضه مواد دخانی به کودکان زیر 18 سال، مطابق قانون عملی مجرمانه است. ماده 12 قانون جامع کنترل و مبارزه ملی با دخانیات مصوب سال 1385 مجلس شورای اسلامی می گوید: «فروش یا عرضه (محصولات دخانی) به افراد زیر18سال یا به واسطه این افراد، علاوه بر ضبط فرآورده های دخانی کشف شده نزد متخلف ، وی به جزای نقدی از یکصد تا پانصد هزار ریال  محکوم می شود، تکرار یا تعدد تخلف ، مستوجب جزای 10 میلیون ریال  مجازات است . با این حال اظهارات مقام های مسیول در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، ستاد مبارزه با مواد مخدر، شرکت دخانیات و … بر کاهش سن استعمال سیگار و قلیان در ایران حکایت دارد که نشان می دهد این قانون ضمانت اجرایی ندارد. در همین خصوص، «جعفر جندقی»، رییس مرکز سلامت و محیط کار وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در یک نشست خبری گفته است: «براساس مطالعات انجام شده در افراد 13 تا 15 سال کشور، 10/2 درصد آن ها مصرف کننده مواد دخانی بودند که 57/7 درصد این گروه سنی قلیان مصرف می کردند و 1/9 درصد نیز مصرف کننده مواد دخانی بدون دود بودند. براساس این مطالعات، در این گروه سنی، 24/2 درصد نوجوانان در معرض مواجهه با دود دخانیات در منازل خود و 38/4 درصد نوجوانان نیز در معرض مواجهه با دود دخانیات در اماکن عمومی مسقف بودند. 65 درصد مصرف کنندگان دخانیات سیگار مصرفی خود را از سوپرمارکت، دست فروشان یا دکه های مطبوعاتی تهیه می کردند.» 
رییس مرکز سلامت و محیط کار وزارت بهداشت نیز بر رسیدن سن استعمال دخانیات به 13 سال تاکید دارد، ادعایی که پیشتر توسط سایر مسیولان ذیربط هم مطرح شده بود و باتوجه به افزایش دسترسی به دخانیات در فضای مجازی و عدم نظارت بیشتر بر این موضوع، دیدن سیگار لای انگشت دختر یا پسری کم سن وسال به عنوان تصویری پرتکرار، چندان عجیب نیست! 

قوانین بسیاری در این حوزه به تصویب رسیده و در آیین نامه اجرایی قانون مبارزه با دخانیات نیز فروش مواد دخانی از طریق اینترنت ممنوع شده است و فروش مواد دخانی توسط افراد حقیقی و حقوقی بدون داشتن پروانه فروش ممنوع است. حتی در فروشگاه ها استفاده از دستگاه های فروش دخانیات نیز ممنوع است. اما آنطور که بهزاد ولی زاده، رییس دبیرخانه ستاد کشوری کنترل دخانیات وزارت بهداشت می گوید: حمایت های لازم در حوزه کاهش مصرف دخانیات کم و در زمینه توسعه بازار دخانیات زیاد است و به همین علت در یکی دو دهه گذشته شماری از مقام های مسیول از کاهش سن استعمال دخانیات و رسیدن آن به سن زیر 15 سال خبر داده اند و اطلاعات موجود نشان می دهد در حالی که دهه 40، سن شروع مصرف سیگار در کشور 30 سالگی، در دهه 50 حدود 25 سالگی و در دهه 70 زیر 18 سال بود اما امروز به 13 تا 15 سالگی رسیده است.

زنگ خطر این اتفاق نامبارک از سال ها قبل با هشدارهای متعدد مسیولان به صدا درآمده است. سردار «ابراهیم کریمی»، جانشین معاونت اجتماعی ناجا سال 1398 در یک برنامه تلویزیونی گفته بود: «سن اعتیاد دارد پایین می آید، سن مصرف تفننی سیگار 14 تا 15 سال است، اما اگر اعتیاد باشد به 17 تا 18 سال هم می رسد.»

سابق بر این در سال 1393، «محمدرضا مسجدی» عضو کمیته سیاست گذاری ستاد کشوری کنترل دخانیات با اشاره به دو تحقیق ملی که در سال های 1383 و 1387 انجام داده گفته بود: «شیوع مصرف سیگار در گروه سنی  13 تا 15 سال 2 درصد بود و 4 سال بعد شده بود 3 درصد. درحالی که استعمال مواد دخانی 14 درصد بود که قلیان سهم بیشتری داشت.»

«ایرج حریرچی»، سخنگوی سابق وزارت بهداشت نیز در سال 1396 درصد شیوع مصرف سیگار در دختران و پسران 13 تا 15 ساله را 4 درصد اعلام و عنوان کرده بود، مصرف سیگار در دختران این گروه سنی از 0/9 درصد به 2/12 و پسران به 4/8 رسیده است.

«بهزاد ولی زاده»، رییس دبیرخانه ستاد کشوری کنترل و مبارزه با دخانیات وزارت بهداشت نیز با اشاره به دو تحقیق انجام شده در خصوص شیوع استعمال سیگار در گروه سنی 13 تا 15 سال که در سال های 1386 و 1395 تصریح کرده بود: «مصرف سیگار در بین دختران در این گروه سنی در سال 95 نسبت به سال 86 از 0/9 درصد به 2/1 درصد افزایش یافته، یعنی بیش از دو برابر شده بود. در پسران این آمار با کمی کاهش از 5 درصد به 4/8 درصد رسیده است». او با اشاره به نتایج آخرین مطالعه انجام شده در سال 1400 نیز مجموع دختران و پسران زیر 18 سال را که دخانیات مصرف می کنند، 4/5 درصد اعلام کرد.

اگر این اطلاعات را که گفته می شود مبتنی بر مطالعات علمی است، ملاک قرار دهیم، نشان می دهد که درصد شیوع استعمال سیگار در نوجوانان افزایش یافته است. 

نتایج یک پژوهش که توسط دانشگاه تربیت معلم انجام شده نیز نشان می دهد که 33 درصد دختران و 37 درصد پسران مقطع دبیرستان تجربه کشیدن سیگار دارند. 

اطلاعات مندرج در گزارش های بین المللی نیز با اظهارات مقام های مسیول هماهنگی دارد و آنها نیز همین اعداد و ارقام را تایید کرده اند که البته دلیل آن می تواند استنادات نهادهای بین المللی به گزارش های رسمی مسیولان ما باشد.

سازمان بهداشت جهانی و مرکز کنترل بیماری های ایالات متحده در پروژه تحقیقاتی مشترک که در سراسر دنیا از جمله ایران انجام داده اند، به بررسی شیوع مصرف دخانیات در میان نوجوانان 13 تا 15 ساله پرداخته اند. این تحقیق که تاکنون در سه مقطع زمانی 2003، 2007 و 2016 در ایران انجام شده نشان می دهد که حدود 4 درصد نوجوانان ایرانی سیگار مصرف می کنند.

در نتایج تحقیقات انجام شده در سال 2007 آمده: 3/1 درصد نوجوانان ایرانی سیگار می کشند. (سال 2007)67 درصد نوجوانان تجربه خرید سیگار دارند؛ بدون اینکه فروشنده از فروش سیگار به آنها خودداری کند.17/5 درصد دانش آموزان ایرانی تجربه کشیدن سیگار دارند. (23/7 درصد پسران و 11 درصد دختران)26 درصد دانش آموزان ایرانی نوعی از دخانیات (عمدتا قلیان) مصرف می کنند. (32/9 درصد پسران و 19/5 دختران)بسیاری از نوجوانان، با هر پکی که به سیگار می زنند، احساس بزرگی می کنند و از سوی دیگر، تقلید از والدین و اطرافیان هم تاثیر بسیاری در سیگاری شدن نوجوان ها دارد. اضطراب، تنش، محرک های شدید روانی و ناراحتی های خانوادگی عوامل عمده زمینه ساز برای روی آوردن به سیگار است. اما سوای این مولفه ها که محرکی برای مصرف سیگار است، خرید اینترنتی این محصول و قیمت ارزان آن هم ازجمله عوامل استعمال دخانیات به شمار می رود. براساس نتایج یک مطالعه 97 درصد نوجوانان (15 تا 17 سال) در مراکز استان ها صاحب گوشی همراه هستند و از طرفی بسیاری از خانواده ها از همان بدو کودکی فرزندانشان، برای سرگرم نگه داشتن شان، آن ها را با گوشی و تبلت هوشمند آشنا می کنند. با شیوع ویروس کرونا هم بسیاری از افراد کم سن و سال به گوشی هوشمند دسترسی آزادتری پیدا کردند و با گشتی در صفحات مجازی و جست وجوی کالایی مانند سیگار در برنامه های فروشگاهی آنلاین، امکان خرید سیگار برای تمامی سنین در هر زمانی با امتیاز تحویل در منزل فراهم است. به طوری که معاون اجتماعی ستاد فرهنگی و اجتماعی شورای عالی انقلاب فرهنگی پیش بینی کرده است که «تا سال 2025 رتبه ایران در مصرف سیگار تک رقمی شود و این عدد وحشتناکی است.» 

«محمد شیخان»، مدیرعامل شرکت دخانیات ایران که پیش تر از کاهش سن مصرف سیگار در ایران از 20 سال به 13 سال خبر داده، گفته است: «شرکت های خارجی چند ملیتی تولیدکننده سیگار دنبال این هستند که حتی بچه های مهد کودکی ما را معتاد و سیگاری کنند.» اما واقعیت این است که نمی توان تمام تقصیرها را به گردن شرکت های خارجی چند ملیتی انداخت، چراکه عرضه دخانیات در برخی از فروشگاه های آنلاین و اینترنتی با وجود ممنوعیت فروش مواددخانی درفضای مجازی، هم دسترسی به آن را آسان تر کرده، و هم به نوعی تبلیغی برای تهیه این محصول به شمار می رود.

علیرغم انتقاد رسانه ها از فروش اینترنتی دخانیات، تاکنون اقدام موثری صورت نگرفته است. حتی به دلیل نرخ سود هنگفت از این طریق به تعداد فروشگاه های آنلاین فروش محصولات دخانی نیز افزوده شده است. اگر مسیولان وزارت بهداشت و سایر نهادهای نظارتی مربوط به کنترل دخانیات، در موضوع فروش آنلاین محصولات دخانی تنها به دادن هشدار دراین رابطه بسنده کنند، عملا باید منتظر افزایش بیش ازپیش استعمال دخانیات در میان کودکان یا نوجوانان بود.  

بررسی «رسانه ها» نشان می دهد که طی دو دهه گذشته همواره مصرف سیگار و قلیان میان گروه سنی 13 تا 15 ساله شیوع داشته ولی به مرور زمان بر جمعیت افراد مصرف کننده دخانیات در این گروه سنی افزوده شده است.

آمارهای ارایه شده توسط مقام های ذی صلاح، گویای آن است که جمعیت نوجوانان سیگاری در ایران اعم از دختر و پسر از 2 درصد در سال 1383 به 4/5 درصد در سال 1400 رسیده است. آمار شیوع مصرف قلیان در نوجوانان نیز بسیار بیشتر و جمعیتی حدود یک چهارم کل نوجوانان را شامل می شود. طبیعی است که شرکت های تولید سیگار خواهان فروش بیشتر و کسب منافع مادی بیشتر باشند؛ ولی علل افزایش شیوع مصرف دخانیات در میان نوجوانان تنها به سیاست شرکت های تولیدکننده برنمی گردد؛ بلکه عدم اجرای قانون ممنوعیت فروش مواد دخانی به افراد زیر 18 سال و بالا بودن شیوع مصرف دخانی در میان بزرگسالان و مواجهه نوجوانان با دخانیات در خانه و دسترسی آسان از طریق فضای مجازی، در گرایش نوجوانان به مواد مخدر اثر دارد. 

اعداد و ارقام روایت می کنند که 67 درصد نوجوانان ما تجربه خرید مواد دخانی، بدون خودداری فروشندگان را دارند و 24 درصد آنها در خانه و 38 درصد آنها در اماکن عمومی در مواجهه دود دخانیات قرار دارند. بنابراین قانون ممنوعیت فروش و عرضه مواد دخانی به کودکان و قانون ممنوعیت استعمال دخانیات در اماکن عمومی به عنوان دو پارامتر اثرگذار بر گرایش نوجوانان به مواد دخانی در کشور اجرا نمی شود و همین می تواند عاملی در افزایش میزان شیوع مواد دخانی میان نوجوانان باشد و همانطور که اشاره شد، حضور بی قاعده نوجوانان در فضای مجازی آسیب زاست و این امکان را به کاربران می دهد که اوقات فراغتشان را بدون محدودیت در این دنیای بی حد و مرز بگذرانند، غافل از اینکه نوجوانان در حساس ترین مرحله زندگیشان قرار گرفته اند: مرحله کشف هویت و شکل گیری شخصیت.

آن هم در شرایطی که استعمال سیگار در بسیاری از سریال های امروزی به خصوص در سینما و شبکه نمایش خانگی به کاری رایج تبدیل شده است. یکی از مهم ترین معایب استعمال ولع انگیز سیگار فراوان در چنین سریال هایی، رفع قبح و عادی سازی استعمال سیگار در بطن جامعه است که در کنار تبلیغ و تسهیل تهیه دخانیات به شکل آنلاین در آینده ای نه چندان دور شاهد آثار سوء اجتماعی، اقتصادی و بهداشتی این مسیله در کودکان و  نوجوانان  و در نهایت شیوع هرچه بیشتر مصرف موادمخدر در جامعه خواهیم بود.

منبع: رسالت

پایان خبر آزیلاز 

آیا شما به دنبال کسب اطلاعات بیشتر در مورد "دسترسی آنلاین کودکان به دود و دم!" هستید؟ با کلیک بر روی عمومی، اگر به دنبال مطالب جالب و آموزنده هستید، ممکن است در این موضوع، مطالب مفید دیگری هم وجود داشته باشد. برای کشف آن ها، به دنبال دسته بندی های مرتبط بگردید. همچنین، ممکن است در این دسته بندی، سریال ها، فیلم ها، کتاب ها و مقالات مفیدی نیز برای شما قرار داشته باشند. بنابراین، همین حالا برای کشف دنیای جذاب و گسترده ی محتواهای مرتبط با "دسترسی آنلاین کودکان به دود و دم!"، کلیک کنید.